Edita Saakian
De exitpoll in Tilburg werd uitgevoerd door onderzoekers en studenten van Avans Hogeschool, in opdracht van de gemeente. Verspreid over de stad stonden zo’n zestig studenten bij tien geselecteerde stembureaus om kiezers na het stemmen een korte vragenlijst te laten invullen. Op basis van die zogeheten ‘schaduwverkiezing’ wordt direct na sluiting van de stembussen een prognose gemaakt van de uitslag.
In de exitpoll kwam GroenLinks-PvdA nog als grootste partij naar voren, ondanks een verwacht verlies van twee zetels: van 13 naar 10. In de uiteindelijke uitslag bleek dat verlies groter. De partij kwam uit op 8 zetels. Dat is evenveel als de partij van Hans Smolders (LST), die daarmee een van de grootste winnaars van de avond werd. In de exitpoll werd voor LST nog uitgegaan van een winst van één zetel; uiteindelijk werden dat er twee.
Hoe kan dat verschil zo groot zijn? Volgens Julien van Ostaaijen, als lector betrokken bij de opzet en begeleiding van het onderzoek, is het antwoord minder verrassend dan het lijkt: “Een exitpoll blijft steekproefonderzoek.”
‘Voor meeste partijen klopt het beeld wel’
Volgens Van Ostaaijen zat de exitpoll niet volledig ‘mis’. “We hielden er rekening mee dat de prognose voor de meeste partijen maximaal één zetel zou afwijken. Dat beeld zien we ook terug bij dertien partijen.”
Toch ging het juist mis bij de twee grootste spelers. “Het is jammer dat we door de onderschatting van LST en de overschatting van GroenLinks-PvdA de nek-aan-nekrace niet goed hebben voorspeld.”
Selectie van stembureaus cruciaal
Een belangrijke verklaring ligt volgens hem bij de keuze van stemlocaties. Studenten van Tilburg University en Avans ondervroegen kiezers bij een selectie van stembureaus in de stad.
“Als die selectie niet volledig representatief is, kan dat tot afwijkingen leiden”, zegt Van Ostaaijen. Voor de selectie werd gekeken naar de vorige verkiezingen en de bevolkingssamenstelling van wijken. Maar die vergelijking ging niet helemaal op.
“In 2026 waren er meer stemlocaties dan in 2022. Daardoor zijn die locaties minder goed vergelijkbaar en mogelijk minder representatief voor het totaal.”
Niet iedereen doet mee
Een tweede belangrijke factor is dat niet iedere kiezer wil meedoen aan een exitpoll. “Als bepaalde groepen systematisch vaker weigeren, kan dat het beeld vertekenen.”
Volgens Van Ostaaijen gaat het dan bijvoorbeeld om praktisch opgeleiden of kiezers met een migratieachtergrond. “Als die groepen relatief vaak op bepaalde partijen stemmen, kan dat leiden tot een onderschatting.” Dat zou in Tilburg een rol kunnen hebben gespeeld bij LST en mogelijk ook bij DENK.
Lokale partijen lastig? “Niet per se”
Op de vraag of lokale partijen moeilijker te voorspellen zijn dan de landelijke, is Van Ostaaijen genuanceerd. “Niet per se. Maar als bepaalde kiezersgroepen minder meedoen en juist op die partijen stemmen, kan dat wel effect hebben.”
Exitpoll blijft momentopname
De conclusie: een exitpoll is vooral een eerste indicatie, geen exacte voorspelling. “Afwijkingen zijn onvermijdelijk, zeker bij gemeenteraadsverkiezingen”, zegt Van Ostaaijen.
Tegelijk ziet hij wel ruimte voor verbetering. “Denk aan een nog betere selectie van stemlocaties en intensievere training van enquêteurs. Maar dat vraagt ook meer middelen.”
Meer dan alleen zetels
Volgens Van Ostaaijen moet de waarde van een exitpoll ook breder worden gezien. In Tilburg vulden zo’n 5.400 kiezers een vragenlijst in.
“Daarmee kun je veel meer analyseren dan alleen de zetelverdeling”, zegt hij. “Bijvoorbeeld hoe tevreden mensen zijn over het bestuur of hoe ze tegen politieke verschuivingen aankijken.” Zo kwam naar voren dat ongeveer de helft van de ondervraagden bij de exitpoll tevreden is over het huidige gemeentebestuur.
