Edita Saakian
Het eerbetoon is geïnspireerd op het boek Haar verhaal van historica Astrid de Beer van het Regionaal Archief Tilburg. Samen met vrijwilligers dook ze jarenlang in archieven, persoonskaarten en vergeelde dossiers. Zo stuitte ze met medevrijwilliger Liesbeth Verhoeven op iets wat te lang buiten het collectieve geheugen was gebleven: het Tilburgse vrouwelijk verzet. “Iedereen kent Coba Pulskens, maar er waren er veel meer. Alleen zijn hun verhalen nooit opgeschreven”, vertelt De Beer.
57 Tilburgse verzetsvrouwen
Door flarden in de archieven samen te voegen – een naam in een rapport, een bonnenboekje, een foto zonder onderschrift – kwamen ze 57 vrouwen op het spoor. Van 33 konden ze een volledige levensbeschrijving maken.
De kapel op het Kapelhof, gebouwd kort na de bevrijding, bleek een symbolische plek voor het eerbetoon. Daar werden de verhalen van de vrouwen letterlijk in het licht gezet. Van een moeder van vijf die bonkaarten smokkelde terwijl ze haar kinderen verzorgde, tot een jonge vrouw die berichten doorgaf aan onderduikers en een verpleegster die geallieerde piloten hielp ontsnappen. “Na de oorlog moesten vrouwen weer verder met hun leven”, zegt Matuszczyk. “Gezinnen, huizen, het land: heropbouwen stond voorop. Zo verdwenen ze opnieuw uit beeld.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Lichtjes
Maandagavond stonden de Tilburgse Dolle Mina’s buiten bij de kapel, klaar om elk van de vrouwen een moment te geven en een lichtje aan te steken. Astrid de Beer en vrijwilligers vertelden over de 33 vrouwen waarvan de verhalen volledig zijn uitgediept.
Het publiek hoorde onder meer over Agnes van Bebber, die voedsel verzamelde voor tien onderduikers en daarvoor in Israël werd onderscheiden, en Leonie van Harssel, die als spin in het web van verschillende verzetsgroepen fungeerde en de verschrikkingen van de concentratiekampen overleefde. Maar ook verhalen van jongere vrouwen zoals Antonetta Wouters, die op twintigjarige leeftijd werkte als hoofdkoerierster voor de landelijke geheime dienst en tragisch omkwam bij een granaatinslag in Tilburg.
‘Begint nu pas echt tot me door te dringen’
Voor Leonie van Harssel’s familie had het eerbetoon een persoonlijke lading. Haar kleindochter, zelf actief bij de Tilburgse Dolle Mina’s, was aanwezig en besefte pas tijdens de ceremonie hoe groot de rol van haar grootmoeder in het verzet was. “Ik wist dat ze piloten hielp, maar niet dat ze zo’n spin in het web van het verzet was. Dat besef kwam pas hier, terwijl ik haar verhalen al talloze keren had gehoord. Het was indrukwekkend, maar ook heftig. Ze heeft zoveel meegemaakt, en het trauma dat ze meedroeg, begint nu pas echt tot me door te dringen”, vertelt ze.
De organisatie benadrukt dat het werk nog niet af is. De Beer: “We hebben er 33 uitgewerkt, maar er zijn er bijna 60 gevonden, en dat zijn er vast nog niet allemaal. Het archiefwerk gaat door en wij blijven deze vrouwen zichtbaar maken. Hun verhalen mogen nooit vergeten worden.”
