Edita Saakian
Cultuurtheoloog Frank Bosman van Tilburg University volgt de zaak rond gebedsgenezer Tom de Wal op de voet. Zijn oordeel is duidelijk: “Tom de Wal misbruikt wanhopige mensen met een pseudo-christelijk evangelie. Hij is een charlatan.”
Maar Bosman is ook kritisch over de manier waarop de gemeente Tilburg heeft ingegrepen. “Het argument voor zijn arrestatie – dat er geen vergunning was aangevraagd – klopt eigenlijk niet. In Nederland heb je geen vergunning nodig voor een kerkdienst. Vrijheid van godsdienst staat stevig in de grondwet en mag alleen beperkt worden als er echt een duidelijk gevaar is voor de openbare veiligheid.”
Nieuwe locatie voor diensten
Tom de Wal is omstreden omdat hij beweert mensen van bijvoorbeeld kanker te kunnen genezen door gebed. De Wal zou afgelopen weekend genezingsdiensten houden in het Van der Valk Hotel, maar die werden door het hotel gecanceld. Als alternatief werd de nieuwe locatie Praise Tilburg, een kerk waar De Wal vaker te gast is als spreker.
De gemeente Tilburg zette vervolgens een streep door de bijeenkomst. Een woordvoerder liet aan Omroep Brabant weten dat Praise Tilburg niet over de vereiste evenementenvergunning beschikt. Volgens de gemeente ging het niet om een reguliere kerkdienst, omdat er onder meer kaartjes waren verkocht en er geen vergunning was aangevraagd.
De Wal zette zijn dienst daarop op straat voort, maar werd daar gearresteerd. Praise Tilburg noemt de arrestatie ‘onacceptabel’ en zegt dat het ‘om een gewone kerkdienst ging, waarin Jezus werd aanbeden en gebeden werd voor genezing en herstel.’
Protesten tegen De Wal
Tegelijkertijd kwamen groepen als Dolle Mina’s en COC Tilburg in actie tegen De Wal. Volgens hen is het schadelijk dat tijdens zijn diensten autisme en lhbtia+-identiteiten als ‘demonen’ worden neergezet.
De Wal werd later die avond, rond kwart voor tien, vrijgelaten. Hij kreeg een bekeuring voor het overtreden van de algemene plaatselijke verordening.
Waarom mensen hem volgen
Volgens Bosman is er een maatschappelijke en psychologische verklaring voor de populariteit van De Wal. “Mensen die naar hem toe gaan zijn vaak wanhopig. Ze voelen zich niet gehoord door artsen of psychologen en zoeken steun. In dat gat springen charlatans zoals Tom de Wal.”
Hij ziet ook een rol voor de druk op de zorg. “Als gewone hulp moeilijk te krijgen is, ontstaan er gaten. De traditionele kerken vullen die vaak niet helemaal op. Daardoor krijgen flamboyante voorgangers meer invloed dan ze zouden moeten hebben.”
Bosman waarschuwt ook voor een persoonlijkheidscultus. “Mensen denken dat hij namens God spreekt. Alsof hij bepaalt wie geneest en wie niet. Dat gaat volledig voorbij aan het klassieke idee van genade en kan kwetsbare mensen flink raken.”
Kerken en overheid hebben een taak
Bosman ziet een duidelijke rol voor de kerken. “De grote, traditionele kerken hebben eeuwenlange ervaring met dit soort figuren. Ze kunnen hun leden waarschuwen. Als theoloog vind ik het mijn taak om mensen kritisch te informeren en te beschermen tegen misleiding.”
Tegelijkertijd waarschuwt hij de overheid. “Vrijheid van godsdienst mag niet zomaar worden beperkt. Er moeten duidelijke, goed onderbouwde redenen zijn. Een arrestatie omdat een kerkdienst als ‘evenement’ wordt gezien, is juridisch twijfelachtig. En de gemeente moet altijd openbaar uitleggen waarom ze ingrijpt.”
‘Dit is juist goud voor De Wal’
Volgens Bosman pakt de arrestatie voor De Wal zelf juist heel gunstig uit. Op sociale media wordt hij door zijn volgers inmiddels neergezet als een martelaar. De Wal vergelijkt zichzelf zelfs met de Bijbelse figuur Daniël, die bleef bidden ondanks een verbod van de overheid.
Op Instagram schrijft De Wal dat hij “door seculiere machten” is tegengehouden en dat hij in Nederland is gearresteerd omdat hij bad op straat. “Geen enkele burgemeester of agent heeft de bevoegdheid je te verbieden te bidden”, schrijft hij. Volgens De Wal volgde hij daarmee liever het voorbeeld van Daniël dan dat hij luisterde naar de autoriteiten.
Bosman ziet dat mechanisme vaker bij dit soort predikers. “Dit had voor zijn eigen achterban en voor zijn imago eigenlijk niet beter kunnen uitpakken”, zegt hij. “Opgepakt worden is de droom van elke reactionaire prediker. Dan ben je ineens degene die vervolgd wordt door een boze, seculiere overheid. Dat versterkt het wij-zij-denken enorm.”
Volgens Bosman bevestigt zo’n arrestatie precies het verhaal dat De Wal al vertelt. “Voor zijn volgers is dit het bewijs dat hij ‘goed zit’ en dat de overheid fout zit. Dat maakt hem alleen maar groter binnen zijn eigen kring.”
en vervolgens op